Mityczna stolica Mazur 🌞 poznaj historię Ełku 💚

Mityczna stolica Mazur

Mityczna stolica Mazur 💚 zapraszam w podróż Rafał Karaś

Ełk jest najludniejszym miastem na Mazurach – zdecydowanie (dwu-, a nawet trzykrotnie) wyprzedzając w tym względzie takie ośrodki, jak Ostróda, Giżycko, Kętrzyn, Szczytno, Mrągowo czy Działdowo. Czy jednak uzasadnione jest nazywanie go „stolicą Mazur”? A swoją drogą, czy ta malownicza kraina posiada swój hymn? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w poniższym artykule.

Mityczna stolica Mazur 🚨 poznaj historię 💚

Mityczna stolica Mazur

www.compass.krakow.pl

Dawne stolice Mazur

Na przestrzeni wieków o znaczeniu ośrodków miejskich decydowało nie tylko położenie geograficzne, ale przede wszystkim przebieg szlaków handlowych i granic, sytuacja polityczna (a nawet geopolityczna), propaganda władzy czy dziesiątki innych, niemniej istotnych czynników.

Jeśli przeniesiemy się w czasie do średniowiecza i odwiedzimy teren dzisiejszych Mazur, zauważymy, że największe znaczenie mają dwa miasta, skądinąd zasługujące na miasto ówczesnych stolic regionu: Pasym oraz Szczytno.

Prawa miejskie Pasym otrzymał już w 1386 roku, a sam ośrodek rozwijał się zarówno pod względem terytorialnym, jak i materialnym. Z kolei w Szczytnie od połowy XIV wieku znajdował się zamek należący do rycerzy zakonnych, później produkowano tam słynne piwo. Dodajmy, że oba miasta znajdowały się na ważnym wówczas szlaku handlowym łączącym Kurlandię i Litwę z Polską. Jednak przez takie czynniki, jak upadek Rzeczpospolitej czy wyhamowanie branży sukienniczej (na rzecz tkackiej) Pasym i Szczytno straciły na znaczeniu.

Ełk u progu nowoczesności

Jeszcze na początku XIX wieku, w źródłach pisanych odnoszących się do miasta znanego dziś jako Ełk, jest mowa o swoistej prowincjonalności. W 1818 roku miasto liczyło niewiele ponad 2300 mieszkańców. Niestety, w kolejnych latach miasteczko trawiły powracające pożary, które pochłonęły bardzo wiele budynków – na czele z zamkiem i znajdującymi się w jego murach zapisami, księgami i rejestrami (które z pewnością dostarczyłyby nam współcześnie wielu cennych informacji na temat przeszłości).

W pierwszej połowie XIX wieku liczebność mieszkańców Ełku sukcesywnie rosła, a wkrótce miasto prześcignęło na tym polu Węgorzewo. Choć dziś trudno w to uwierzyć, by zostać najludniejszym miastem Mazur w 1856 roku wystarczyło mieć w swoich granicach 4262 obywateli…

Dopiero wówczas zaczęto używać określenia „stolica Mazur”, choć czynili to przede wszystkim dumni mieszkańcy miasta. Pewnym uzasadnieniem dla tego stanowiska był fakt lokalizacji w tym miejscu gimnazjum oraz sądu powiatowego. „Stołeczna” idea zakiełkowała wówczas w głowach niemieckojęzycznej elity – inteligencji. Nie bez znaczenia był również fakt prężnej działalności kilkudziesięciu rodzin żydowskich, które posiadały własne pismo i walnie przyczyniały się do rozwoju handlowego oraz intelektualnego w obrębie Ełku.

Kolejnym czynnikiem wpływającym na pozycję miasta było otwarcie linii kolejowej Królewiec – Ełk w 1868 roku, a także rozlicznych szos prowadzących do innych miast regionu. Trzeba oddać, że ośrodek był wówczas pod silnym wpływem pruskiej i niemieckiej kultury – polskojęzyczni mieszkańcy nie wpływali w sposób znaczący na życie kulturalne czy intelektualne miasta. Warto jednak pamiętać, że słynna szkoła została tu założona jeszcze w XVI wieku i oferowała wówczas naukę w języku polskim – całkowicie zniesioną dopiero w XIX wieku.

Znaczenie miasta bliżej naszych czasów

Jak przystało na „stolicę Mazur” – przynajmniej w opinii samych mieszkańców – Ełk rozwijał się poprzez napływ inteligencji z rozmaitych stron Niemiec, powoływanie stowarzyszeń i szereg inicjatyw, które w pewnym sensie przypominały proces kolonizacji. Mazurowie tradycyjnie komunikowali się w języku polskim, dlatego zagrożeniem dla ich lokalnej tożsamości była postępująca germanizacja. Zmiany przyspieszyły szczególnie po wybuchu wojny 1870 roku. Triumfującym prądem stał się nacjonalizm, przez co Mazurowie wyznający „Jo nie Polak i nie Mniemiec, tlo Mazur” znaleźli się w specyficznym położeniu.

gazetaolsztynska.pl

Niemcy rozwijali Ełk pod względem infrastrukturalnym, a miasto jako pierwsze stało się obszarem nowoczesnej urbanizacji. To kolejny powód dla którego można mówić o „stołecznym” charakterze miasta na przełomie XIX i XX wieku. Obecność sądu czy koszarów wojskowych pozwalała niejako górować administracyjnie nad innym miastami, jak chociażby Giżyckiem. Wiele zmian w krajobrazie miasta znalazło uznanie w oczach ówczesnych komentatorów, którzy zauważali i doceniali „wielkomiejskość” inwestycji i efekty rozbudowy Ełku. Jeśli chodzi o Prusy Wschodnie, w pierwszych dekadach XX wieku Ełk był zdecydowanie najbardziej zaludnionym miastem na terytorium Mazur, dlatego hasło „stolicy” nieustannie pozostawało w użyciu, choć nie miało formalnej konotacji.

Fakt faktem, zdaniem niektórych badaczy czy obserwatorów – między innymi Oskara Kolberga – ważniejszym miastem na Mazurach było Giżycko, nie tylko ze względu na położenie i wartości materialne, ale również rozwój kulturalny. Od pierwszej połowy XX wieku kolejnym obszarem rywalizacji między ośrodkami stała się turystyka.

Stolica i hymn Mazur

Co ciekawe, Giżycko zyskało miano „serca” Mazur, ale Ełk zachował nieformalny tytuł „stolicy”. Miewał on jednak całkiem konkretne przejawy, na przykład w sloganie „Masurens Haupstadt Lyck” (Ełk – stolica Mazur) drukowanym na banknotach zastępczych w 1920 roku. Na ich odwrocie można było znaleźć słowa piosenki „Wild flutet der See” (niem. „Dziko szumi jezioro”). autorstwa XIX-wiecznego nauczyciela ełckiego gimnazjum Friedricha Dewischeita. Tekst został uznany za nieformalny hymn Mazur, a jego polski odpowiednik opublikował swego czasu Karol Małłek, zasłużony folklorysta, publicysta i działacz mazurski. Tłumaczeniem pieśni zajmował się także Witold Szeller z Komitetu Mazurskiego. Na portalu YouTube można obejrzeć wykonanie niemieckiego chóru zarejestrowane w 1994 roku w Dusseldorfie. Z kolei w zasobach Wikipedii znajduje się pełny tekst piosenki, zaczynającej się słowami:

  • „Wild flutet der See
    Drauf schaukelt der Fischer den schwankenden Kahn.
    Schaum wälzt er wie Schnee
    Von grausiger Mitte zum Ufer hinan.
    Wild fluten die Wogen auf Vaterlands Seen,
    Wie schön o tragt mich auf Spiegeln zu Hügeln, Masovias Seen!”

W czasach władzy hitlerowskiej, Ełk był przedstawiany przez propagandę jako stolica Mazur, a Niemcy ze wszystkich stron III Rzeszy byli zapraszani w te strony w celach turystycznych. W 1938 roku Christel Moczarski opublikowała we Wrocławiu książkę „Der Kreis Lyck”, w której przedstawia próbę naukowego udowodnienia, że Ełk jest stolicą Mazur. Są to następujące czynniki:
  • położenie geograficzne;

  • urząd archiprezbitera od 1537 roku;

  • szkoła prowincjonalna – gimnazjum;

  • garnizon wojskowy;

  • siedziba urzędów;

  • kolej żelazna.

Faktycznie – biorąc pod uwagę wszystkie wymienione elementy, trudno odmówić znaczenia Ełkowi w stosunku do wszystkich pozostałych miast na terenie Mazur. Jednak prawdą jest też, że Mazury nigdy nie stanowiły odrębnej jednostki administracyjnej. Do 1945 roku nie były rejencją, dziś nie są osobnym województwem. Dlatego takie pojęcia, jak „hymn” czy „stolica” miały i nadal mają wymiar jedynie symboliczny. Dziś mogą stanowić co najwyżej element kreowania wizerunku miasta. Rozwój Ełku w pierwszych dekadach XXI wieku można określić próbą powrotu do idei „stolicy Mazur”, szczególnie biorąc pod uwagę bardzo dużą konkurencję ośrodków miejskich i wiejskich na polu turystycznym.

gazetaolsztynska.pl

Przeglądając Internet, natrafiamu na wiele określeń w rodzaju „Ełk stolicą Mazur od zawsze”, „Mityczna stolica Mazur”, „Kulinarna stolica Mazur”, „Stolica Mazur w obiektywie”. Sformułowanie pada zarówno w oficjalnych, jak i nieoficjalnych wypowiedziach, a także na kartach publikacji osób związanych z Ełkiem. Trudno dziwić się mieszkańcom, a także lokalnym władzom, że chcą kultywować ten slogan – paradoksalnie mający swoje źródła w propagandzie pruskiej, a później niemieckiej. Ełk jest największym i pod wieloma względami wyjątkowym miastem na Mazurach. Trudno przejść obok tego faktu obojętnie…

Dziękuję za uwagę: Rafał Karaś

 

Warto przeczytać !

Wszystkim osobom zainteresowanym historią Ełku polecam w szczególności, wspaniałą pozycję.

„Mityczna stolica Mazur”

 

 

 

 

 

Zobacz także

1. Historia Ełku w 5 minut – poznaj zapomniane dzieje 👁

2. Skąd są Ci Mazurzy ? Historia ziemi ełckiej i jej spuścizny

 

 

 

fraza kluczowa:  Mityczna stolica Mazur, stolica mazur, ełk, Mityczna stolica Mazur, Mityczna stolica Mazur, Mityczna stolica Mazur, Mityczna stolica Mazur,stolica mazur, ełk, Mityczna stolica Mazur, stolica mazur, ełk, Mityczna stolica Mazur, stolica mazur, ełk

Dodaj komentarz